9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı ROMAN

  • Roman; yaşanmış ya da yaşanması mümkün olay veya durumların kişi, yer ve zamana bağlı olarak okuyucuda heyecan ve zevk uyandıracak şekilde anlatıldığı uzun edebî türdür.
  • Romanda birbiriyle bağlantılı olaylar bir tema etrafında bir araya gelir.
  • Romandaki gerçeklik kurmaca gerçekliktir.
  • Roman, yazıldığı dönemin zihniyetini yansıtır.
  • Romanda serim, düğüm ve çözüm bölümleri bulunur.
  • Roman türünün ilk örneği, İspanyol yazar Cervantes’in (Servantes) XVII. yüzyılın başlarında yayımlanan Don Quijote (Don Kişot) adlı eseridir.
  • Türk edebiyatına roman Tanzimat’la girmiştir. Türün ilk örnekleri çeviri eserlerdir.
  • İlk çeviri roman, Yusuf Kâmil Paşa’nın Fransız yazar Fénelon’dan (Fenelon) 1859 yılında çevirdiği Télémaque’tır (Telemak).
  • İlk yerli roman, Şemsettin Sami’nin Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat adlı eseridir.
  • Halit Ziya Uşaklıgil, roman türünün Batılı anlamdaki ilk örneklerini vermiştir.

Roman Türleri

Romanlar genel olarak konularına ve yansıttıkları edebî akımlara göre sınıflandırılır.

Konularına Göre Romanlar

Macera (serüven) romanı: Günlük hayatta az rastlanan, ilgi çekici olayları okuyucuda heyecan ve merak uyandıracak biçimde anlatan roman türüdür.

Sosyal roman: Sınıf çatışması, geçim sıkıntısı, göç gibi toplumsal ve ekonomik sorunları veya birtakım töreleri ele alan roman türüdür.

Bilim kurgu romanı: Gelecekte olabilecek olayları bilimsel bir yaklaşımla, hayal gücünü de kullanarak anlatan roman türüdür.

Tarihî roman: Tarihî olayları ve kişileri konu alan roman türüdür.

Fantastik roman: Gerçeküstü olay, kişi ve yerleri konu alan roman türüdür.

Psikolojik roman (tahlil romanı): İnsanın iç dünyasını, bilinçaltını, olayların insanın ruh dünyasına etkilerini anlatan roman türüdür.

Polisiye roman: Polisiye olayların konu edildiği; aksiyon, gizem, heyecan, korku vb. ögeler içeren roman türüdür.

Tezli roman: Toplumsal veya siyasal bir sorunu konu edinen, bir tez içeren roman türüdür.

Egzotik roman: Uzak ve yabancı ülkelerin doğa ve insanlarını konu edinen roman türüdür.

Yansıttıkları Edebî Akımlara Göre Romanlar

Romanın Yapı Unsurları

Olay Örgüsü:

  • Romanda olayların bir ana olay etrafında gelişip sıralanması ile oluşan yapı unsurudur.
  • Ana olay etrafında yer alan her bir olay halkası kahramanların bir yönünü tanıtır.
  • Temel Çatışma: Olay örgüsünün oluşmasında kişiler arasındaki iç ve dış mücadeleler, anlaşmazlıklar çatışmaları ortaya çıkarır. Olay örgüsüne hâkim olan, olay örgüsünü belirleyen çatışmaya temel çatışma denir. Diğer çatışmalar, temel çatışmayı destekler.

Kişiler:

  • Romanda anlatılan olayları gerçekleştiren kahramanlardır.
  •  Gerçek hayatta rastladığımız ya da rastlayabileceğimiz kişilerdir.
  • Roman kahramanları ruhsal ve fiziksel özellikleriyle tanıtılır.
  • Metindeki rol dağılımlarına göre kişiler; başkahraman, yardımcı kahramanlar, karşıt güç şeklinde çeşitlenir.
  • Karakter:Kişilerin kendine özgü ayırt edici özellikleriyle diğerlerinden ayrılanlarına karakter denir.
  • Tip: Kıskançlık, cimrilik, korkaklık gibi benzerlerinin niteliklerini abartılı bir biçimde üzerinde toplayanlarına tip denir.
  • NOT:Metindeki rol dağılımlarına göre kişiler; başkahraman, yardımcı kahramanlar, karşıt güç şeklinde çeşitlenir.

 Zaman:

  • Romanda işlenen olayların başlangıcından bitimine kadar geçen süre romanın zamanıdır.
  • Romanda olayın geçtiği zaman ile geçmiş ve gelecek zaman arasında ilişki kurulabilir.

Mekân:

  • Romanda olayların geçtiği çevre ve yerlerdir.
  • Mekân, olayların gelişimine göre değişiklik gösterir.
  • Mekân, tasvir edilerek okuyucunun zihninde canlandırılır.
  • Kişilerin karakter özelliklerinin belirlenmesinde içinde yaşadıkları mekân da etkili olduğu için romanda mekân betimlemelerine geniş yer verilir.

Tema:

  • Romanın bütününe hâkim olan temel duygu veya düşüncedir.
  • Tema soyut ve genel bir kavramdır.
  • Metin dışında da var olabilen sevgi, aşk, dostluk, yalnızlık gibi kavramlar temayı oluşturabilir.
  • Anlatıcı,
  • Romandaki olayı anlatan kişidir.
  • Anlatıcı, yazarın kendisi değil kurmaca bir kişidir.
  • Romanda olaylar birinci veya üçüncü kişi ağzından anlatılır.
  • Bakış açısı;
  • Yazarın romandaki kişi, olay, yer ve zamanı ele alış biçimi ve bunlara karşı takındığı tutumdur.

Üçe ayrılır:

  • Hâkim Bakış Açısı:

Anlatıcı, olaylara ve kahramanlara hâkimdir. Olayların nasıl gelişeceğini bilir ve görür.

Olayları anlatırken kahramanların aklından geçenleri ve psikolojilerini yansıtır.

  • Kahraman Bakış Açısı:

Olaylar, roman kahramanlarından birinin ağzıyla anlatılır.

Olayları yaşayan kahraman, olaylar karşısındaki izlenim ve tutumunu kendi bakış açısıyla yansıtır.

  • Gözlemci Bakış Açısı:

Anlatıcı gördüklerini, tanık olduklarını aktarır.

Roman kahramanlarının aklından geçenleri bilmez.

Anlatıcının anlatımı gördükleriyle sınırlıdır.

Romanın Hikâyeden Ayrılan Yönleri

• Romanda olaylar zinciri söz konusu iken hikâye tek olay üzerine kurulur.

• Romanda kişi kadrosu hikâyedekine göre daha geniştir.

• Romanda zaman hikâyedekine göre daha geniştir.

• Romanda mekân hikâyedekine göre daha çok ve çeşitlidir.

• Romanda kişi ve mekân betimlemeleri hikâyedekine göre daha ayrıntılıdır.

  • Anlatım Teknikleri
  1. Anlatma (Tahkiye Etme):
  2. Anlatma tekniğinde okuyucu ile eser arasına anlatıcı girer.
  3.  Okuyucu hemen her şeyi anlatıcı kanalıyla görür ve öğrenir.
  4. Okuyucunun dikkati anlatıcı üzerinde yoğunlaşır.
  5. Anlatma; kişi tanıtımı, olay anlatımı, geriye dönüş, iç çözümleme veya özetleme şeklinde olabilir.

Kişi Tanıtımı: Metindeki kişilerle ilgili okuyucuya tanıtıcı bilgiler verilir. Anlatıcı, metindeki kişileri ayırt edici yönleriyle tanıtır.

Olay Anlatımı: Metindeki olaylar, bir anlatıcı tarafından anlatılır.

Geriye Dönüş: Eserde kronolojik akışın kırılarak geçmişe dönülmesi, geçmişe ait yaşantıların anlatılması tekniğidir. Bu teknikte anlatıcı birinci tekil kişi olabileceği gibi üçüncü tekil kişi de olabilir.

İç Çözümleme: Kişilerin iç dünyalarının, iç yaşantılarının, hâkim anlatıcı ve bakış açısıyla anlatıldığı psikolojik tahlil tekniğidir. Bu anlatım tekniğinde anlatıcı, kişinin iç dünyasına bütünüyle egemen olan dışarıdan bir unsur olarak etkindir; anlatılan kişi ise edilgendir.

Özetleme: Varlığı belirgin şekilde hissedilen anlatıcı olayları, kişileri veya diğer unsurları özetleyerek anlatır.

Pastiş:

Postmodern romanda çeşitli metin türlerinin biçim ve anlatım özelliklerinin taklit edilmesidir.

Parodi:

Postmodern romanda daha önce yazılmış bir metnin içerik yönünden örnek alınmasıdır.

Bütüncül ya da kısmi olabilir.

Nazan Bekiroğlu’nun Yûsuf ile Züleyha adlı romanı, içerik yönünden divan edebiyatındaki Yûsuf ile Züleyha mesnevilerini örnek aldığı için parodi örneği olarak değerlendirilir.

İroni:

Postmodern romanda birtakım olguları veya eserleri alaycı bir anlatımla ele almaktadır.

Ahmet Hamdi Tanpınar’ın Saatleri Ayarlama Enstitüsü adlı romanında önemsiz bir kurum olarak geçen Saatleri Ayarlama Enstitüsünü asrın en büyük ve en faydalı kurumu şeklinde tanıtması bir ironi örneğidir.

a. Sözlü İletişim Tür ve Tekniklerini Tanıma

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir