10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı HABER METNİ

Haber Metni Nedir?

Gazetelerde düzenli aralıklarla yayınlanan dergilerde, radyo ve televizyonlarda belirli aralıklarla sergilenen bültenlerde toplumu haberdar etmek üzere yayınlanan metinlere haber yazısı adı verilir.

Haber, kaynağını yaşantıdan alır. Bu kaynaklar üçe ayrılır:

Resmi Haberler, Özel Haberler, Ajans Haberleri.

· Özel haberler, toplum arasından toplanır.
· Ajans, haber toplama ve yayma işleriyle uğraşan kuruluşlardan birisidir.

· Resmi haberler, resmi ve özel kuruluşlardaki yetkili bireylerden alınan haberlerdir.
· Haber yazıları, anlattığı olayın konusuna göre isim alır;

Siyasal haberler, bilimsel haberler, teknoloji haberleri, sanatsal haberler, spor haberleri, sosyal haberler …

· Yurtiçindeki ve yurtdışındaki önemli ya da değişik durumlar kısa ve net bir şekilde halka sunulur, haberler gerekirse resimle, fotoğrafla desteklenir.

Haber Yazısının Özellikleri

  1. Okuyucu aynı haberi defalarca görmek istemez.
  2. Güncel, önemli, ilginçtirler, doğrudurlar.
  3. Kolay anlaşılır bir üslubu vardır.
  4. Haber başlıkları ve bu başlıkların haber metniyle uyumu son derece önemlidir.
  5. Haberde giriş ve gövde olmak üzere iki parça bulunur. Giriş bölümünde birkaç cümle ile durumun kısa bir özeti verilir, haberin ayrıntıları gövde kısmında yer alır.
  6. İyi bir haber yazısında şu özelliklerin muhakkak bulunması gerekir:
  7. Haberde 5 N 1K ilkesi olarak bilinen soruların cevabı bulunmalıdır.
  8. Haber de başlığı da ilginç olmalıdır.
  9. Haber özgün olmalıdır.
  10. Haberin kaynağı yaşamdır.
  11. Haber doğru olmalı içinde muhabirin yorumu bulunmamalıdır.
  12. Haberde (gazetecilikte 5 N 1 K ilkesi olarak da bilinen) şu beş sorunun cevabı bulunmaktadır:

Ne (veya kim)? Nerede? Ne zaman? Nasıl? Niçin?

5N 1 K İLKESİ NEDİR?

Ne: Habere kaynak olayın ne olduğu bildirilmelidir.
Nasıl: Habere kaynak olan olayın yapılış ve meydana geliş sürecinin anlatıldığı kısımdır.
Niçin: Her olayın bir sebebi vardır. Hava kirliliğinin sebepleri, suzuluğun sebepleri, ekonominin kötüye gidişinin sebepleri.
Nerede: Her olayın gerçekleştiği bir mekan mutlaka vardır. Bu mekan haberde kesinlikle bildirilmelidir.
Ne zaman: Yine bütün olaylar bir zamanda gelişir. Zaman bilgisi genelden özele şeklinde verilir.
Kim: Habere kaynak olan bireyin, yani olayı gerçekleştiren kişinin kimliği de haberde gösterilmelidir.

Haber Yazılarıyla İlgili Terimler:

Haber : Bir olay, bir olgu üzerine edinilen bilgi, salık.

Sütun : Gazete, dergi, kitap vb. yazılı şeylerde, sayfanın yukarıdan aşağıya doğru ayrılmış olduğu dar bölümlerden her biri, kolon:   .

Manşet: Gazetelerin ilk sayfasına büyük puntolarla ko­nulan başlık.

Gazete:Politika, ekonomi, kültür ve daha başka konularda haber ve bilgi vermek hedefiyle yorumlu veya yorumsuz, her gün veya belirli zaman aralıklarıyla çıkarılan yayın.

Muhabir: Basın ve yayın organlarına haber topla­yan, bildiren veya yazan bireydir.

Sürmanşet: Gazetelerin birinci sayfasındaki logo­nun üstünde kullanılan başlık.

Tekzip: Düzeltme, cevaplama metnidir. Yapılan yanlış bir habere konu olan kişi yada kurumun haberin düzeltilmesi için yazdığı metindir.

Asparagas: gerçek olmayan, masa başında uydurulan, yalan olan, uydurma haber demektir.

Sansasyonel: Çarpıcı

Köşe Yazısı (Fıkra) : Bir yazarın herhangi bir konu veya gündelik olaylar hakkındaki görüşlerini, düşüncelerini ayrıntılara inmeden anlattığı gazete ve dergilerde yayınlanan kısa fikir metinlerinin genel adıdır.

Türk ve Dünya Edebiyatında Gazetenin Tarihsel Gelişimi

Türkiye'de basın süreci  1 Kasım 1831 de çıkan ilk resmi gazete olan  Takvim-i Vekayi ile başlar. II. Mahmut döne­minde yayınlanmaya başlanan bu gazete, devlet yöneticileri ve aydınlar başta olmak üzere gelişen durumlar hakkın­da yurttaşları bilgilendirmek için çıkarılmıştır. Tanzimat Dönemi'nde çıkarılan en önemli gazetelere ve özellikleri ise şunlardır;

A-Takvim-i Vekaayi Olayların Takvimi

  1. Osmanlı imparatorluğu içinde birliğin korunması amacıyla gerçek bilgiyi aktarmak amacıyla kurulmuştur.
  2. Adını II. Mahmut belirlemiş ve Türkçe yazılmıştır.
  3. Yabancıların da Osmanlı İmparatorluğu ile ilgili bilgi sahibi olmasını sağlamak
  4. Batı dünyasında olup bitenlerden bahsetmezdi
  5. Daha çok resmi bildiriler ve memur tayinlerinden bahsederdi.
  6. 1831 yılında resmi bir gazete olarak ortaya çıkmıştır.

B-Ceride-i Havadis Olayların Gazetesi

  1. Avrupada olan gazetelerden alıntılar,magazin olayları,vatan sevgisi gibi konularla ilgili metinler de yayınlamıştır.
  2. 1840 yılında devlet yardımı ile kurulmuş yarı resmi gazetedir.
  3. Çoğunlukla haber olarak memur tayinleri ve günlük polisiye olayları konu alır.
  4. William Churchiil adlı bir İngiliz tarafından basılmaya başlanmış devlet tarafından da desteklenmiştir.

C-Tercüman-ı Ahval Hallerin, Durumların Tercümanı

  1. Şinasi bu gazetede Şair Evlenmesi Komedisi olan tiyatro metnini tefrika etti.
  2. Bu gazetenin çıkması ile Tanzimat Dönemi Edebiyatının başlangıcı sayılabilir.
  3. 1860 yılında Agah Efendi ile Şinasi’nin bastığı ilk özel gazetedir.
  4. Hükumet görüşünün dışında halkın düşünceleri ve görüşleri de aktarmıştır.
  5. Amaç batıda olanları halka aktarmaktı.

D-Tasvir-i Efkar Fikirlerin Tasviri

  1. Namık Kemal ilk makalesini bu gazetede yayınlamıştır.
  2. Gazete 1865 yılında Namık Kemal’e bırakılmış ve onun tarafından çıkartılmaya başlamıştır.
  3. Şinasi tarafından 1862’de çıkarılmıştır.
  4. Gazete yalnızca olayları anlatmakla kalmayıp olaylara yorumda yapmış böylelikle Edebiyat gazetesi olarak da hizmet vermiştir.

DİĞER ÖNEMLİ GAZETELER

Hürriyet, İbret,  Bedir, Muhbir, Devir, Tercüman-ı Hakikat, Hadika, Sıraç, Basiret, Devir, Sabah

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir