9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı BİYOGRAFİ OTOBİYOGRAFİ

Biyografi

  • Biyografi (yaşam öyküsü), alanında tanınmış bir kişinin hayatını anlatan yazı türüdür.
  • Biyografi türünde siyaset, bilim, sanat, spor vb. alanlarda tanınmış insanların hayatı; bilgi, belge ve tanıklara dayanılarak, tarafsız ve gerçekçi bir şekilde anlatılır.
  •  Kişinin değeri, benzerlerinden farklı yönleri anlatılır.
  • Biyografilerde bazen anılardan da yararlanılır.
  • Açık, sade bir dille yazılan biyografide kronolojik bir sıra izlenebilir.
  •  Diğer öğretici metinlerde olduğu gibi biyografilerde de anlatıcı kurmaca bir kişi değil, yazarın kendisidir.
  • Eski Yunan edebiyatında Plutarkhos’un Hayatlar,

İngiliz edebiyatında William Roper’in (Vilyım Rupır) Sir Thomas More’un (Sör Tamıs Mor) Hayatı ve James Boswell’in (Ceymis Bozvel) Samuel Johnson’un (Semyul Cansın) Hayatı,

Avusturya edebiyatından Stefan Zweig’ın (Ştefan Svayg) Üç Büyük Usta dünya edebiyatının tanınmış biyografilerindendir.

Tanzimat Dönemi’nde:

  • Beşir Fuat’ın Victor Hugo,
  • Namık Kemal’in Evrak-ı Perişan,
  •  Recaizade Mahmut Ekrem’in Kudemadan Birkaç Şair,
  •  Muallim Naci’nin Osmanlı Şairleri;

Servetifünun Dönemi’nde Süleyman Nazif’in Mehmet Âkif adlı eseri biyografi türünde öne çıkar.

 Cumhuriyet Dönemi’nde

  • İlhan Geçer’in Cahit Sıtkı Tarancı,
  • Mithat Cemal Kuntay’ın Namık Kemal,
  • Ahmet Rasim’in İlk Büyük Muharrirlerden Şinasi,
  •  Yakup Kadri Karaosmanoğlu’nun Atatürk,
  • Beşir Ayvazoğlu’nun Yahya Kemal,
  •  İhsan Işık’ın Türkiye Ünlüleri Ansiklopedisi

 adlı eserleri bu türün tanınmış örneklerindendir.

Otobiyografi

  • Otobiyografi (öz yaşam öyküsü) yazarın kendi yaşamını anlattığı yazı türüdür.
  • Biyografide ve otobiyografide hayatı ele alınan kişinin başarıları, ilham verici yönleri açık, sade bir dille anlatılır.
  • Otobiyografide anlatıcı birinci kişiyken biyografide üçüncü kişidir.
  • Biyografiler bilgi, belge ve tanıklıklara bağlı olarak nesnel bir dille yazılır.
  • Yazarın iç dünyasına dönük kaleme alınan otobiyografiler ise hafızaya ve anılara dayanır.
  • Bu nedenle otobiyografi yazarı, biyografi yazarı kadar nesnel olamayabilir.
  • Amerikan edebiyatında Paul Auster’in (Pol Ostır) İç Dünyamdan Notlar ve Isaac Asimov’un (Ayzek Ezimov) Dolu Dolu Yaşadım,
  • Fransız edebiyatında Andrè Gide’in (Andre Jid) Tohum Ölmezse dünya edebiyatının tanınmış otobiyografilerindendir.
  • Türk edebiyatında Abidin Dino’nun Kısa Hayat Öyküm,                   Şevket Süreyya Aydemir’in Suyu Arayan Adam adlı eserleri otobiyografi türünde yazılmıştır.
  • Bazı hikâye ve romanlarda biyografi ve otobiyografi türlerinden yararlanılmıştır.
  • Oğuz Atay’ın Bir Bilim Adamının Romanı (Mustafa İnan) adlı eseri biyografik, Peyami Safa’nın Dokuzuncu Hariciye Koğuşu adlı romanı ise otobiyografik bir romandır.
  •  Biyografi ve otobiyografi türleriyle benzerlikler gösteren monografi, öz geçmiş / CV, hâl tercümesi ve portre gibi türler de vardır.

Monografi:

  • Sınırları kesin olarak belirlenmiş bir konuyu özel bir bakışla derinlemesine, ayrıntılı olarak anlatan yazılardır.
  •  Monografiler bir kişi, yer, eser, olay, konu hakkında yazılabilir.

 Öz geçmiş / CV:

  • Kişinin, hayatındaki önemli evreleri; elde ettiği bilgi, beceri ve tecrübeleri kendi ağzından anlattığı yazı türüdür.
  •  Öz geçmiş, çoğunlukla bir iş başvurusunda, kişinin kendini tanıtmak için başvuru yaptığı kurum ya da kuruluşa verilmek üzere yazılır.
  •  Öz geçmiş; kişinin öğrenim durumunu, iş tecrübelerini, özelliklerini eksiksiz olarak yansıtmalıdır.

Hâl tercümesi: Osmanlı Dönemi’nde yazılan, daha çok öz geçmiş özelliği gösteren eserlerdir.

Portre:

  • Bir kişiyi ayırt edici yönleriyle tanıtmayı amaçlayan yazılardır.
  •  Kişiyi yalnızca dış görünüşüyle yansıtan portreye fiziksel portre; kişinin iç dünyasını, duygularını, düşüncelerini, huy ve karakter özelliklerini anlatan portreye de ruhsal portre denir.
  •  Portrelerin çoğunda bu iki türün özellikleri bir arada bulunur.

Metin ve Türle İlgili Açıklamalar

Tezkire

  • Eski dönemlerde önemli kişilerin, özellikle şairlerin hayatlarının anlatıldığı; eserlerinden örneklerin verildiği düzyazı türüdür.
  • Günümüzdeki biyografik-antolojik eserlere benzeyen tezkireler bir tür edebiyat tarihi çalışması da sayılabilir.
  •  Tezkireler genellikle mukaddime (giriş), şairlerin ve eserlerinin tanıtıldığı asıl metin ve hâtimeden (bitiş) oluşur.
  • Mukaddimelerde eserin sunulduğu kişiye övgüler, dönemin şiir anlayışı ve eserin yazılma nedeni hakkında bilgiler bulunur.
  •   Tezkireler çoğunlukla yazarlarının adıyla anılır.
  • Tezkirede şairler genellikle alfabetik olarak sıralanır.
  •  Nesnel bir tutumla, açık ve sade bir dille, bilgi vermek amacıyla yazılan biyografilere göre tezkireler; öznel bir tutumla, övgü veya yergi amacıyla kaleme alınmıştır.
  • Tezkirelerde yazarlar, genellikle sanat güçlerini göstermeye çalışmış; seci, aliterasyon, tezat ve tenasüplerle süslenmiş; sanatlı bir dil kullanmıştır.
  • Türk edebiyatındaki ilk şairler tezkiresi Çağatay şairi Ali Şîr Nevâî’nin yazdığı Mecâlisü’n-Nefâis’tir.
  •  Anadolu sahasında yazılan ilk şairler tezkiresi Sehî Bey’e ait olan Heşt Behişt’tir.
  • Türk edebiyatındaki tanınmış tezkireler arasında

              Latîfî’nin Tezkiretü’ş-Şuarâ, Ahdî’nin Gülşen-i Şuarâ,

              Âşık Çelebi’nin Meşâirü’ş-Şuarâ,

            Kınalızâde Hasan Çelebi’nin Tezkiretü’ş-Şuarâ

            adlı eserleri sayılabilir.

Yazma Tür ve Tekniklerini Tanıma

Öz Geçmiş Yazma Aşamaları

1. Kişisel Bilgiler (isim, doğum tarihi ve yeri, medeni durum, askerlik durumu vb.)

2. İletişim Bilgileri (adres, telefon, e-posta vb.)

3. Öğrenim Bilgileri

4. İş Deneyimi

5. Yeterlilikler (bilgisayar, yabancı dil vb.)

6. İlgi Alanları

7. Ödüller (varsa)

 8. Referanslar (istenirse)

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir