10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı ANI

Anı türünün özellikleri:

  1. İnsan hafızasında iz bırakan olay ve olguları dile getirir.
  2. Anlatıcı yazardır.
  3. Açık yalın içten bir anlatımı vardır.
  4. Yazarın unutulmasını istemediği gerçeklerin kalıcı olmasını sağlar.
  5. Tarihsel gerçeklerin öğrenilmesine fayda yaptığı için tarihçilere yol gösterir.
  6. Tanınmış, kültür, sanat ve politika adamlarının yaşamlarını çalışma ve araştırmalarından bahsede.
  7. Geçmiş birinci kişinin ağzından kişisel yargılar ve yorumlamalarla verilir.
  8. Yaşanmakta olanı değil, yaşanmış bir temayı ele alır.
  9. Yazar her türlü kaynaktan faydalanabilir.
  10. Anılar genelde öyküleyici anlatım türünden faydalanarak yazılır. Ayrıca betimleyici,açıklayıcı ve de söyleşmeye bağlı anlatım türlerinden de yararlanılır.

DİLBİLGİSİ

ANLATIM BOZUKLUKLARI

Oluşturulan cümle de aktarılmak istenenlerin yalın ve anlaşılır bir şekilde ifade edilememesi doğru bir anlaşmanın gerçekleşmemesinden ortaya çıkan yanlışlıklara, ifade bozukluklarına anlatım bozukluğu adı verilir.

  1. Anlamca Çelişen Sözcüklerin Birlikte Kullanılması
  2. Sözcüğün Yanlış Yerde Kullanılması
  3. Mantık, Sıralama ve Karşılaştırma Hatası
  4. Gereksiz Sözcük Kullanılması
  5. Sözcüğün Yanlış Anlamda Kullanılması
  6. Anlam Belirsizliği
  7. Deyimler ve Atasözleriyle İlgili Yanlışlar

SÖZCÜKLERİN ANLAM ÖZELLİKLERİNE GÖRE ANLATIM BOZUKLUĞU

A) Sözcük Düzeyinde Anlatım Bozuklukları

1. Gereksiz Sözcük Kullanılması

Bir sözcükle aynı anlamı taşıyan başka bir sözcükle ya da sözle aynı cümlede kullanılmışsa biri gereksizdir.

Örnek:

Bugün işe başvuruda bulundu.

Başvurduk denmeliydi, bulunmak kelimesi gereksizdir.

Söz verdiğiniz vaatlerin hiçbirini yerine getirmediniz.

Söz verdiklerinizin hiçbirini yerine getirmediniz denilmesi yeterlidir. Vaat zaten söz vermek anlamına gelir.

Bir sözcük aynı cümlede bu sözcüğün anlamını ya da görevini karşılayan bir ekle beraber yer alıyorsa sözcük gereksizdir.

Örnek:

O, İngilizce ve Almanca dillerini çok iyi konuşurdu.

Dillerini kelimesi gereksiz kullanılmıştır. İngilizce ve Almanca kelimelerindeki -ce eki dilleri kelimesini karşılamaktadır.

Cümleyi oluşturan sözcüklerin anlamı ya da mantığından dolayı cümlede geçen bazı sözcükler gereksizdir.

Örnek:

Söylenenleri duyar duymaz oturduğu yerden ayağa kalktı.

Kaza yapan arabada maddi hasar meydana gelmiş.

Bir sözcük cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamında bozulma ya da daralma olmuyorsa o kelime gereksiz kullanılmıştır.

2. Sözcüğün Yanlış Yerde Kullanılması

Sözcüğün yanlış yerde kullanılması, anlamı belirsizleştirir ya da değiştirir bu durum anlatımın bozulmasına yol açar.

Örnek:

Alkollü araç kullanan sürücülerin dikkatine!

Alkollü sözcüğü araç kullanan sözünün ardından gelmelidir.

Başbakan üç günlüğüne petrol üreten ülkelere ziyarete gidecek.

üç günlüğüne sözü petrol üreten ülkelere sözünden sonra gelmelidir.

Yanlış yerde kullanılan sözcükler genellikle sıfat ya da zarfın doğru olmayan kullanımıdır. Sıfatın nitelediği ya da belirttiği isimden önce; zarfın belirttiği fiil, fiilimsi, sıfat ya da zarf olan kelimeden önce gelmesi gerektiği unutulmamalıdır.

3. Mantık, Sıralama ve Karşılaştırma Hatası

Zaman zaman cümlelerde mantıksal hataların bulunması, ifadenin bozuk olması ve kavramların değer sırasına dikkat edilmeden cümlede kullanılması anlatım bozukluğuna sebep olur.

Örnek:

Yaşlı adam beline kadar uzamış sakallarıyla dervişi andırıyor. -Mantık hatası

Kararname 110'a karşı 100 oyla kabul edildi. -Sıralama hatası

Köpek beslemeyi, Sevil'den daha çok severim. -Karşılaştırma hatası

4. Anlamca Çelişen Sözcüklerin Birlikte Kullanılması

Örnek:

Köy bu yola nereyse tam olarak bir km uzakta.

Neredeyse olasılık bildirir, tam olaraksa kesinlik belirtir.

Yiğitcan ödevini ağır ağır yapıverdi.

Yapıverdi sözcüğündeki -ı , ver- eki tezlik belirtir.

5. Sözcüğün Yanlış Anlamda Kullanılması

Anlamları farklı olduğu hâlde eş anlamdaymış gibi birbirilerinin yerlerine kullanılan sözcükler sözün anlam niteliğini bozmaktadır.

Örnek:

Otobüs fiyatlarının arttığını öğrenince dolmuşa bindik.

Fiyat kelimesi yerine ücret sözcüğü kullanılmalıydı.

Yapılan bu eylemleri azımsamamalıyız.

Azımsama sözcüğü yerine küçümseme sözcüğü tercih edilmeliydi.

Kelimelerin yanlış eyleme bağlanması da sözcüğün yanlış anlamda kullanılmasından dolayı anlatım bozukluğuna girer.

Örnek:

Onun desteği bu duruma gelmemize sebep oldu.

Sebep olmak" olumsuz durumlar için kullanılır.

6. Deyimler ve Atasözleriyle İlgili Yanlışlıklar

a) Deyimdeki kişi ekinin fazlalığı anlatımı bozar.

Örnek:

gözüm açık gidecek. -doğru

gözü açık gideceğim. -doğru

gözüm açık gideceğim. -yanlış

b) Deyimi oluşturan sözcüklerin değiştirilmesi anlatımı bozar.

Örnek:

Bugün onun yüzünden dökülen bin parçaydı.

Dökülen sözcüğü yerine düşen olmalıydı.

Nasıl bir insan anlayamadım, yangına kürekle gidiyor.

Kürekle sözcüğü yerine körükle sözcüğü olmalıydı.

c) Deyimin yanlış anlamda kullanılması anlatımı bozar.

Örnek:

O, eğitime gönül koymuş başarılı bir öğretmendir.

Gönül koymuş sözü yerine gönül vermiş sözü tercih edilmeliydi.

Masada ne varsa yedi. Onun kadar maymun iştahlısını görmedim.

Maymun iştahlı deyimi çabuk pes etmek anlamındadır. Bu deyim yerine aç gözlü deyimini tercih etmelidir.

7. Anlam Belirsizliği

Cümlede, bazen virgülün kullanılmaması bazen de cümlede kendi, senin ve onun zamirlerinin kullanılmaması anlatım bozukluğuna sebep olur.

Örnek:

Küçük, çam ağacının arkasına saklandı.

Bu cümlede virgül küçük sözcüğünden sonra yer almazsa çam ağacının küçük olduğu anlamı çıkar.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir